Ers mis Mai 2026, mae'r Senedd wedi canolbwyntio ar safonau mewn ysgolion yn dilyn canlyniadau PISA, gyda Llywodraeth newydd Plaid Cymru yn cyhoeddi cynllun llythrennedd a rhifedd sylfaenol. Cyllid anghenion dysgu ychwanegol (ADY), ac a ddylai symiau canlyniadol y DU fynd i ysgolion, a achosodd yr anghytuno mwyaf. Bu Aelodau hefyd yn trafod cyflog staff cymorth, y cwricwlwm, recriwtio a chadw athrawon, ymddygiad a chau ysgolion.
Y prif ddadleuon
Mae Janet Finch-Saunders (Ceidwadwyr Cymreig) a Helen Jenner (Reform UK) yn nodi canlyniadau PISA fel methiant. Galwodd Rhun ap Iorwerth (Plaid Cymru) hwy'n siomedig iawn. Mae cynllun Anna Brychan yn pennu disgwyliadau blwyddyn wrth flwyddyn, ffonics ac asesiad sylfaenol wrth ddechrau'r ysgol.
Dywedodd Lynne Neagle, Ken Skates a Huw Thomas (Llafur Cymru) y dylai symiau canlyniadol gwariant SEND Lloegr fynd i ADY. Dywedodd Elin Jones (Plaid Cymru) fod symiau canlyniadol a chronfeydd wrth gefn yn caniatáu neilltuo arian. Dywedodd Sam Rowlands (Ceidwadwyr Cymreig) nad yw swm un flwyddyn yn ddigon. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Gofynnodd Stephen Senior (Reform UK) am fwy o ddewis pynciau yng nghyfnod allweddol 4. Dywedodd Rhun ap Iorwerth fod adolygiad ddiwedd hydref 2028. Cyhoeddodd Anna Brychan adolygiad wedi'i dargedu, nid cwricwlwm newydd. Nododd Catherine Cullen (Reform UK) lwyth gwaith athrawon. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Galwodd Lynne Neagle a Shav Taj (Llafur Cymru) am gorff negodi staff cymorth a chyflog drwy'r flwyddyn. Dywedodd Anna Brychan nad oes gan Lywodraeth Cymru bwerau dros gyflog staff cymorth. Gwrthwynebodd Helen Jenner (Reform UK) greu cwango arall. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Cyfeiriodd Anna Brychan (Plaid Cymru) at hyd at £20,000 i ddarpar athrawon mewn pynciau prin. Dywedodd Helen Jenner (Reform UK) fod diffyg manylion ar gadw athrawon. Heriodd Francesca O'Brien (Reform UK) grant i hyfforddeion yn seiliedig ar ethnigrwydd. Cyfraniadau: [1][2][3]
Galwodd Sam Rowlands a Darren Millar (Ceidwadwyr Cymreig) am waharddiad ar ffonau ledled Cymru mewn ysgolion. Gofynnodd Helen Jenner (Reform UK) am fframwaith ymddygiad. Cefnogodd Rhun ap Iorwerth (Plaid Cymru) ddim goddefgarwch o drais a gweithio ar draws asiantaethau. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Gofynnodd Darren Millar (Ceidwadwyr Cymreig) am fformiwla ariannu ysgolion genedlaethol. Nododd Iain McIntosh (Reform UK) adolygiad o'r fformiwla ariannu a chau ysgolion. Gofynnodd Claire Archibald (Reform UK) am ddatganiad ar ddiogelu ysgolion pentref. Cyfraniadau: [1][2][3]
Safbwyntiau'r pleidiau
Plaid Cymru
Mewn llywodraeth, mae Aelodau Plaid Cymru yn dweud bod codi safonau yn flaenoriaeth. Cyfeiriant at y cynllun llythrennedd a rhifedd, adolygiad wedi'i dargedu o'r cwricwlwm, cymhellion i athrawon ac ymestyn prydau ysgol am ddim i ddisgyblion uwchradd ar gredyd cynhwysol. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Llafur CymruWedi newid
Mae Llafur Cymru yn pwyso i arian canlyniadol ADY gyrraedd ysgolion ac am gorff negodi staff cymorth. Mae hefyd yn cyfeirio at ei record ar brydau ysgol am ddim a'r grant datblygu disgyblion. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Sut mae hyn wedi newid: Ym mis Mehefin, gofynnodd Llafur faint o'r symiau canlyniadol fyddai'n mynd i ADY. Ym mis Gorffennaf, pleidleisiodd yn erbyn y gyllideb atodol dros £40 miliwn. Ym mis Hydref, croesawodd gytundeb £60 miliwn fel cam cyntaf.]
Ceidwadwyr Cymreig
Mae'r Ceidwadwyr Cymreig yn pwysleisio safonau, ymddygiad a thrais mewn ystafelloedd dosbarth, gwaharddiad statudol ar ffonau, fformiwla ariannu genedlaethol a'r pwysau ar ysgolion annibynnol. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5]
Reform UK
Mae Reform UK yn galw canlyniadau PISA yn argyfwng cenedlaethol. Mae'n pwyso ar gadw athrawon, cyllid ADY ac ymddygiad, yn gwrthwynebu cwango newydd i staff cymorth, ac yn codi cau ysgolion gwledig a llwyth gwaith y cwricwlwm. Cyfraniadau: [1][2][3][4][5][6]
Plaid Werdd Cymru
Cefnogodd Paul Rock gorff negodi staff cymorth. Dywedodd Anthony Slaughter y byddai gwrthod y dyraniad ADY yn y gyllideb atodol yn chwarae gwleidyddiaeth ag ariannu ysgolion. Cyfraniadau: [1][2]
Democratiaid Rhyddfrydol Cymru
Cododd Jane Dodds gymorth i ofalwyr ifanc mewn ysgolion uwchradd a galwodd am fwy o gyllid i Bowys ehangu addysg Gymraeg. Cyfraniadau: [1][2]
Yr hyn y mae'r llywodraeth yn cael ei holi amdano
1Faint o arian ADY fydd ysgolion yn ei gael? Pwysodd Llafur ar hyn. Dywedodd Elin Jones fod symiau canlyniadol a chronfeydd wrth gefn yn caniatáu neilltuo arian tra bo rhywfaint heb ei ddyrannu. Cytunodd Llafur a Phlaid £60 miliwn yn ddiweddarach, a dywedodd Llafur a'r Ceidwadwyr fod angen mwy. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
2A fydd corff negodi a chyflog drwy'r flwyddyn i staff cymorth? Dywedodd Anna Brychan nad oes gan Weinidogion Cymru'r pŵer i bennu cyflog, felly'r opsiynau yw deddfwriaeth neu gytundeb gydag awdurdodau lleol ac undebau. Dywedodd ei bod yn agored i bob opsiwn. Cyfraniadau: [1][2][3]
3Beth yw'r targedau llythrennedd a rhifedd? Gofynnodd Helen Jenner. Dywedodd Anna Brychan y bydd llinell sylfaen yn cael ei phennu yn gyntaf, yna taflwybr, ac y byddai'n ei rannu. Diystyrodd brofion safonol a thablau cynghrair. Cyfraniadau: [1][2]
4Sut bydd athrawon yn cael eu cadw? Gofynnodd Helen Jenner am fanylion. Cytunodd Anna Brychan fod cadw athrawon mor bwysig â recriwtio a chyfeiriodd at gymhellion o hyd at £20,000 a gwell amodau. Cyfraniadau: [1][2][3]
5A fydd fframwaith ymddygiad? Gofynnodd Helen Jenner am ddim goddefgarwch o drais. Cytunodd Rhun ap Iorwerth â dim goddefgarwch a dywedodd y bydd asiantaethau'n gweithio gyda'i gilydd i wneud ysgolion yn ddiogel. Cyfraniadau: [1][2]
Yr hyn y mae'r cyhoedd yn gofyn amdano
Roedd deiseb yn gofyn i'r symiau canlyniadol SEND Lloegr, tua £500 miliwn, gael eu clustnodi ar gyfer ADY wedi cael 11,451 o lofnodion (wedi cau). Mae eraill yn gofyn am Gyfraith Benedict ar alergeddau mewn ysgolion (1,648) ac ailwampio'r llwybr ASD/ADHD (562).
Pwy mae gweinidogion yn cwrdd â nhw
Mae Gweinidogion wedi cyfarfod â chyrff cymwysterau ac arolygu (Cymwysterau Cymru, Estyn), ALN Reform Wales, grwpiau penaethiaid a fforymau cynghori, a Nofio Cymru gydag awdurdodau lleol ac ysgolion. Ymweliadau ag ysgolion a chyfarfodydd â disgyblion yw llawer o'r cofnodion.
Yn y Chweched Senedd (2021 i 2026)
O gofnod y Senedd flaenorol, ar gyfer materion sy'n rhychwantu'r ddwy. Mae gweddill y dadansoddiad hwn yn ymwneud â'r Seithfed Senedd yn unig.
Yn y Chweched Senedd, canlyniadau PISA, cyllidebau ysgolion a diwygio ADY a gafodd y sylw mwyaf. Beirniadodd Aelodau Ceidwadol a Phlaid Cymru safonau a chyllid, tra bod Gweinidogion Llafur Cymru yn cyfeirio at COVID a diwygiadau oedd yn dal i ymsefydlu. Rhoddwyd newidiadau arfaethedig i flwyddyn yr ysgol o'r neilltu ym mis Mehefin 2024.
Ar PISA 2022, dywedodd Jeremy Miles (Llafur Cymru) nad oedd y canlyniadau lle'r oedd eisiau iddynt fod a nododd COVID. Dywedodd Tom Giffard a Peter Fox (Ceidwadwyr Cymreig) nad oedd yr esgusodion hyn yn dal dŵr mwyach. Gofynnodd Sioned Williams (Plaid Cymru) am ymchwiliad i effaith COVID ar addysg. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Ar gyllid, cyfeiriodd Cefin Campbell a Sioned Williams (Plaid Cymru) at adroddiad NAHT Cymru ar argyfwng ariannu ysgolion, gyda thraean o ysgolion mewn diffyg. Disgrifiodd Jane Dodds (Democratiaid Rhyddfrydol Cymru) ddiffygion mewn ysgolion ym Mhowys. Cyfraniadau: [1][2][3]
Ar ddiwygio ADY, adroddodd Buffy Williams (Llafur Cymru) nad oes gan ysgolion yr adnoddau i roi CDU i bob plentyn a oedd ag AAA. Dywedodd Lynne Neagle (Llafur Cymru) fod blwyddyn olaf y cyfnod pontio o AAA yn dechrau. Cyfraniadau: [1][2]
Cyhoeddodd Lynne Neagle ganfyddiadau'r ymgynghoriad ar flwyddyn yr ysgol ym mis Mehefin 2024, gan roi'r diwygiadau o'r neilltu. Croesawodd Tom Giffard (Ceidwadwyr Cymreig) hyn ond rhybuddiodd y gallai'r cynlluniau ddychwelyd; nododd Heledd Fychan (Plaid Cymru) siom ymhlith cefnogwyr. Cyfraniadau: [1][2][3]
Wedi'i ysgrifennu gan AI ar 23 Hydref 2026 o 234 cyfraniad yn y Senedd rhwng 12 Mai 2026 a 20 Hydref 2026, ynghyd â'r deisebau a chyfarfodydd y gweinidogion ar y briff hwn. Mae pob pwynt yn cysylltu â'r cyfraniadau y mae'n seiliedig arnyn nhw; gwiriwch nhw cyn dyfynnu. Sut mae'r dadansoddiad yn cael ei ysgrifennu.
Sut mae pethau ar hyn o bryd
Ystadegau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cyhoeddi. Mae pob siart yn dangos y blynyddoedd ers etholiad y Senedd 2016, neu mor bell yn ôl ag y mae'r ffigurau'n mynd, ac yn nodi pob etholiad ers hynny.
Presenoldeb mewn ysgolion uwchradd
89.1%
2025/26
Flwyddyn ynghynt
89.0%(2024/25)
Cyfran y sesiynau hanner diwrnod posibl a fynychwyd gan ddisgyblion 11 i 15 oed mewn ysgolion a gynhelir, o ddechrau pob blwyddyn ysgol hyd at ŵyl y banc ddiwedd mis Mai.
Does dim ffigurau yn y gyfres hon ar gyfer blynyddoedd ysgol 2019/20 i 2021/22.
Mae 11 ymrwymiad yn Rhaglen Lywodraethu Llywodraeth Cymru 2026 i 2030 yn perthyn i'r briff hwn, yng ngeiriau'r Rhaglen ei hun. O dan bob un, gwelwch pa mor aml mae wedi'i godi yn y Seithfed Senedd.
Safonau ysgolion
Cyhoeddi Cynllun Llythrennedd a Rhifedd ac yn codi safonau drwy sefydlu targedau cenedlaethol, gan gynnwys asesiad sylfaenol ar gyfer dysgwyr sy’n dechrau yn yr ysgol. Byddwn yn cefnogi ein gweithlu i ddatblygu targedau unigol ar gyfer pob dysgwr.
Wedi'i godi mewn 34 araith, 1 eitem ar yr agenda a 2 cwestiwn ysgrifenedig. Yn fwyaf diweddar ar 20 Hydref 2026, gan Helen Jenner. Wedi'i baru ar: “literacy and numeracy”.
Adolygu trefniadau cwricwlwm ac asesu i symleiddio ac egluro disgwyliadau ar gyfer ysgolion a lleoliadau. Bydd hyn yn cynnwys sicrhau disgwyliadau clir o ran gwybodaeth ac addysg am ddiwylliant a hanes ein cenedl.
Datblygu fframwaith cydlynol sy’n dwyn ysgolion, iechyd a gofal cymdeithasol, a gwasanaethau ieuenctid ynghyd i fynd i’r afael ag ymddygiad, presenoldeb, llesiant ac anghydraddoldeb addysgol. Mae’r rhain hefyd yn adlewyrchu materion cymdeithasol ehangach, a byddwn yn gweithio ar draws y llywodraeth i fynd i’r afael â nhw. Byddwn yn gwella dysgu proffesiynol ac arferion adrodd am ddigwyddiadau a rhannu gwybodaeth rhwng ysgolion, ac yn profi dulliau gweithredu drwy ein cynlluniau peilot Ysgolion Cymunedol a Mwy.
Cryfhau cynaliadwyedd hirdymor y system Anghenion Dysgu Ychwanegol. Byddwn yn gweithio mewn partneriaeth, gan gynnwys gyda phartneriaid iechyd, i gryfhau eglurder y system, capasiti a hyder y gweithlu i ddarparu addysg gynhwysol yn y Gymraeg a’r Saesneg, fel bod plant a phobl ifanc yn cael y gefnogaeth gywir ar yr adeg iawn i ddiwallu eu hanghenion.
Wedi'i godi mewn 158 araith, 1 eitem ar yr agenda, 4 cwestiwn ysgrifenedig a 3 deiseb. Yn fwyaf diweddar ar 20 Hydref 2026, gan Steven Rodaway. Wedi'i baru ar: “ALN”.
Cynyddu cyfran y plant a’r bobl ifanc sy’n cael addysg cyfrwng Cymraeg ac yn gwella mynediad at addysg cyfrwng Cymraeg, gan osod targedau lleol i sicrhau twf cyson y ddarpariaeth cyfrwng Cymraeg ym mhob ysgol.
Wedi'i godi mewn 50 araith a 1 cwestiwn ysgrifenedig. Yn fwyaf diweddar ar 8 Hydref 2026, gan Janet Finch-Saunders. Wedi'i baru ar: “Welsh-medium provision”.
Cynyddu nifer y myfyrwyr sy’n gallu cael mynediad at lwybrau trydyddol yn y Gymraeg, gan gefnogi a datblygu gwaith y Coleg Cymraeg Cenedlaethol a gweithio gyda’r Coleg a Medr i gynyddu cyfleoedd i astudio’r Gymraeg fel pwnc.
Wedi'i godi mewn 4 araith. Yn fwyaf diweddar ar 28 Medi 2026, gan Anna Brychan. Wedi'i baru ar: “Coleg Cymraeg Cenedlaethol”.
Cefnogi cynnydd yn nifer yr athrawon sy’n gallu addysgu drwy gyfrwng y Gymraeg drwy hyrwyddo a datblygu sgiliau Cymraeg ymarferwyr, a datblygu cyfleoedd sabothol newydd.
Wedi'i godi mewn 6 araith. Yn fwyaf diweddar ar 30 Medi 2026, gan Lis McLean. Wedi'i baru ar: “teach through the medium of Welsh”.
Gwella prosesau recriwtio a chadw staff drwy leihau llwyth gwaith, darparu mwy o hyblygrwydd ar gyfer gwaith cynllunio, paratoi ac asesu, a chefnogi datblygiad proffesiynol o ansawdd uchel i bob athro, arweinydd a chynorthwyydd addysgu.
Adeiladu ar y cynnydd rydym wedi’i wneud i’r Cymelldaliad Addysg Gychwynnol i Athrawon ar gyfer Pynciau â Blaenoriaeth o £15,000 i £20,000 i helpu i ddenu mwy o athrawon i bynciau lle mae prinder, ac archwilio cyfleoedd i gynyddu hyn ymhellach.
Wedi'i godi mewn 2 araith. Yn fwyaf diweddar ar 30 Mehefin 2026, gan Rhun ap Iorwerth. Wedi'i baru ar: “priority subject incentive”.
Cryfhau arweinyddiaeth a llywodraethiant diogelu ar draws addysg drwy sicrhau bod dysgwyr ac addysgwyr yn gallu adnabod ac adrodd am achosion o grŵmio. Byddwn yn darparu addysg gynhwysfawr ar ddiogelwch digidol a llythrennedd yn y cyfryngau, ac yn sicrhau bod safonau diogelu ac addysgol yn cael
Ffynhonnell: Llywodraeth Cymru, Rhaglen lywodraethu 2026 i 2030: Uchelgais newydd i Gymru, a gyhoeddwyd gyntaf ar 10 Medi 2026. Yn cynnwys gwybodaeth y sector cyhoeddus a drwyddedir o dan y Drwydded Llywodraeth Agored v3.0. Rydyn ni'n dod o hyd i gyfeiriadau drwy baru enwau cynlluniau, cyrff a rhaglenni; dydy cyfeiriad yn dweud dim am gynnydd.
Gan Lywodraeth Cymru
Datganiadau i'r wasg a datganiadau Cabinet diweddaraf Llywodraeth Cymru ar y briff hwn.
Llywodraeth Cymru yn dod i gytundeb â Llafur Cymru ar fuddsoddiad pellach ar gyfer anghenion dysgu ychwanegol, gan olygu bod modd bwrw ati â’r Gyllideb Atodol ar gyfer 2026-2027.
Ymwelodd y Dirprwy Weinidog Trafnidiaeth, Mark Hooper, ag Ysgol Gymunedol Tonyrefail ddydd Iau 24 Medi i lansio deunydd realiti rhithwir (VR) newydd ar ddiogelwch ar y ffyrdd, sydd wedi'i anelu at yrwyr ifanc.
O'r mis hwn, bydd disgyblion ar draws blwyddyn 4 a 5 mewn ysgolion cynradd a gynhelir yng Nghymru yn dechrau derbyn oleiaf 20 awr o wersi nofio a diogelwch dŵr, fel rhan o ymrwymiad gan Lywodraeth newydd Cymru.
Eiliadau allweddol yn y Senedd
Datganiadau, dadleuon a deddfwriaeth yn y Cyfarfod Llawn ar y briff hwn, y mwyaf diweddar yn gyntaf. Mae sesiynau cwestiynau llafar wedi'u cyfrif yn y cyfraniadau isod.
Mae pob bar yn dangos cyfran areithiau a chwestiynau'r blaid honno yn y Seithfed Senedd oedd yn ymwneud â'r briff hwn, fel bod modd cymharu pleidiau mawr a bach. Mae'r llinell syth yn dangos y Siambr gyfan: 8.4%.
Cyfarfodydd gweinidogion â sefydliadau allanol a'u hymrwymiadau ar y briff hwn, o'r gofrestr y mae Llywodraeth Cymru yn ei chyhoeddi bob tri mis. 25 ers etholiad 2026; y diweddaraf:
25 Medi 2026
Tonyrefail Community School
Cyfarfod, Deputy Minister for Transport
25 Medi 2026
CYDAG annual headteacher conference
Cyfarfod, Cabinet Minister for Education and the Welsh Language
24 Medi 2026
Headteacher Roundtable Meeting
Cyfarfod, Cabinet Minister for Education and the Welsh Language
23 Medi 2026
Nofio Cymru / Swim Wales, Freedom Leisure, Cyngor Abertawe / Swansea Council, Ysgol Gynradd Gymraeg Gellionnen & Ysgol Gynradd Gymunedol Clwyd / Clwyd Community Primary School
Cyfarfod, Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport
21 Medi 2026
Visit to Aberdare Community School to announce the Programme for Government
Cyfarfod, First Minister of Wales
9 Medi 2026
Estyn
Cyfarfod, Cabinet Minister for Education and the Welsh Language
20 Awst 2026
GCSE Results Day, Llanishen High School
Cyfarfod, Cabinet Minister for Education and the Welsh Language
19 Awst 2026
Qualifications Wales
Cyfarfod, Cabinet Minister for Education and the Welsh Language
Ffynhonnell: Llywodraeth Cymru, cyfarfodydd ac ymrwymiadau gweinidogol. Mae'r gofrestr yn cael ei chyhoeddi dri mis neu fwy ar ôl y cyfarfodydd y mae'n eu rhestru.
Yr hyn mae pobl yn ei ddweud sy'n bwysig
Dywedodd 39% o oedolion Cymru y byddai addysg ac ysgolion yn bwysig iawn i'w pleidlais.
Holodd Ipsos 747 Welsh adults aged 16+ rhwng 2 Ebrill 2026 a 8 Ebrill 2026, cyn etholiad y Senedd 2026. Roedd pobl yn gallu dewis cymaint o faterion ag yr oedden nhw'n dymuno. Rhagor am farn y cyhoedd.
Cwestiynau ysgrifenedig
41 cwestiwn ysgrifenedig i Lywodraeth Cymru ar y briff hwn yn y Seithfed Senedd, gyda 37 wedi'u hateb hyd yma. Y diweddaraf:
Cyfraniadau wedi'u tagio ym mhob mis o'r Seithfed Senedd. Ni chynhaliwyd unrhyw gyfarfodydd yn ystod Awst 2026.Dangos y ffigurau
Mis
Cyfraniadau
Mai 2026
14
Mehefin 2026
218
Gorffennaf 2026
141
Awst 2026
Dim cyfarfodydd
Medi 2026
248
Hydref 2026
108
Sut mae'r briff hwn wedi'i lunio
Mae'r briff hwn yn dilyn ymrwymiadau'r Rhaglen a restrir uchod ac yn tagio'r cofnod â'r ymadroddion isod. Gall paru geiriau allweddol fethu busnes sy'n trafod y mater mewn geiriau eraill, a gall dagio cyfeiriad wrth fynd heibio.
Dangos yr ymadroddion mae'n eu defnyddio
Mae cyfraniad yn cael ei dagio pan fydd ei destun Saesneg yn cynnwys un o'r ymadroddion hyn. Does dim ots am briflythrennau, heblaw mewn byrfoddau, sy'n gorfod cyfateb yn union. Mae hefyd yn cael ei dagio pan fydd teitl yr eitem agenda neu'r cwestiwn yr oedd yn rhan ohono yn cynnwys un, cyn belled â bod y cyfraniad yn 30 gair o leiaf. Mae'r briff hefyd yn cael ei dagio pryd bynnag y mae un o'i themâu'n cael ei thagio.
Athrawon cymwysedig mewn ysgolion a gynhelir gan awdurdodau lleol, fel cyfwerth ag amser llawn, o Gyfrifiad Blynyddol y Gweithlu Ysgolion bob blwyddyn ysgol.
Mae'r cyhoeddwr yn talgrynnu'r ffigurau hyn i'r 5 agosaf.
Mae'r Gweinidogion yn eu swyddi wedi'u rhestru uchod. Y gyfran yw'r rhan o areithiau a chwestiynau'r Aelod ei hun yn y Seithfed Senedd oedd yn ymwneud â'r briff hwn.
