Y cyfansoddiad

Datganoli rhagor o bwerau, annibyniaeth, y Comisiwn Cenedlaethol newydd, y berthynas â Llywodraeth y DU a sut y caiff y Senedd ei hethol.

Yn y Rhaglen Lywodraethu, mae hwn yn perthyn i'r amcan llesiant Sefyll dros Gymru a mynnu tegwch gan San Steffan.

ThemâuPopeth Annibyniaeth Rhagor o bwerau i Gymru Y Comisiwn Cenedlaethol Y berthynas â Llywodraeth y DU Etholiadau'r Senedd a diwygio

Yn dangos y thema Y berthynas â Llywodraeth y DU. Mae ymrwymiadau'r Rhaglen yn perthyn i'r briff cyfan.

Datganiadau a dadleuon: 2; yn y Seithfed Senedd
Cyfraniadau: 354; yn y Seithfed Senedd
Cwestiynau ysgrifenedig: 2; yn y Seithfed Senedd
Ymrwymiadau a godwyd: 9 o 10; yn y Seithfed Senedd

Pa mor aml mae'n codi

Mai 2026Hyd 2026

Roedd 354 o gyfraniadau yn y Seithfed Senedd yn ymwneud â hyn. Y mis prysuraf oedd Hyd 2026, gyda 298.

Pwy sy'n ei godi

Plaid55%
Reform25%
Llafur11%
Ceidwadwyr9%

Cyfran y 207 o gyfraniadau ar y pwnc hwn, yn ôl plaid y siaradwr.

Ar y dudalen hon

Y drafodaeth hyd yma
Yr hyn mae'r llywodraeth wedi'i addo
Eiliadau allweddol yn y Senedd
Pleidleisiau cysylltiedig
Pwy sy'n ei godi
Pwy mae gweinidogion wedi cwrdd â nhw
Buddiannau a ddatganwyd
Yr hyn mae pobl yn ei ddweud sy'n bwysig
Cwestiynau ysgrifenedig
Deisebau
Mewn pwyllgor
Gan Ymchwil y Senedd
Y cyfraniadau diweddaraf
Fesul mis
Sut mae'r briff hwn wedi'i lunio

Y drafodaeth hyd yma

Ers Mai 2026 mae'r Senedd wedi dadlau am gynllun Llywodraeth Plaid Cymru i geisio rhagor o bwerau, yn bennaf ar gyfiawnder a phlismona, rheilffyrdd, Ystad y Goron a phwerau cyllidol. Mae Reform UK a'r Ceidwadwyr Cymreig yn amau'r flaenoriaeth a roddir i'r cyfansoddiad ac annibyniaeth. Bu dadleuon hefyd am y comisiwn cenedlaethol newydd, cydsyniad i Filiau'r DU, a chofrestru pleidleiswyr yn awtomatig a'r system etholiadol.

Y prif ddadleuon

Enwodd y Prif Weinidog Rhun ap Iorwerth (Plaid Cymru) blismona a chyfiawnder, Ystad y Goron a seilwaith rheilffyrdd yn flaenoriaethau uniongyrchol, ynghyd â chyllid teg a hyblygrwydd cyllidol. Dywedodd y dylai Cymru gael o leiaf y pwerau sydd gan yr Alban lle byddant yn gwella canlyniadau. Cyfraniadau: [1]

Yr hyn mae'r llywodraeth wedi'i addo

Mae 10 ymrwymiad yn Rhaglen Lywodraethu Llywodraeth Cymru 2026 i 2030 yn perthyn i'r briff hwn, yng ngeiriau'r Rhaglen ei hun. O dan bob un, gwelwch pa mor aml mae wedi'i godi yn y Seithfed Senedd.

Mynnu tegwch gan San Steffan: Pwerau at ddiben

Sefydlu Comisiwn Cenedlaethol newydd i Gymru i ddarparu cyngor annibynnol i Lywodraeth Cymru ar ddyfodol cyfansoddiadol Cymru, gan adeiladu ar waith y Comisiwn Annibynnol ar Ddyfodol Cyfansoddiadol Cymru. Bydd y Comisiwn yn cefnogi sgwrs genedlaethol gynhwysol ar sail gwybodaeth, yn adeiladu’r sylfaen dystiolaeth ar gyfer trafod a gwneud penderfyniadau, ac yn rhoi cyngor ar flaenoriaethau datganoli a diwygio cyfansoddiadol ehangach.
Wedi'i godi mewn 14 araith, 1 eitem ar yr agenda a 3 cwestiwn ysgrifenedig. Yn fwyaf diweddar ar 12 Hydref 2026, mewn cwestiwn ysgrifenedig gan John Clark. Wedi'i baru ar: “National Commission”.
Ei ddarllen yn y Rhaglen
Gofyn yn ffurfiol am ddatganoli’r hawl i benderfynu ar yr amserlen, y cwestiwn a’r broses ar gyfer refferendwm annibyniaeth.
Wedi'i godi mewn 6 araith a 1 cwestiwn ysgrifenedig. Yn fwyaf diweddar ar 6 Hydref 2026, gan Iain McIntosh. Wedi'i baru ar: “independence referendum”.
Ei ddarllen yn y Rhaglen
Mynd ar drywydd datganoli cyfiawnder a phlismona yn llwyr i Gymru gyda’r brys y mae hyn yn ei haeddu.
Wedi'i godi mewn 28 araith a 2 cwestiwn ysgrifenedig. Yn fwyaf diweddar ar 7 Hydref 2026, gan Delyth Jewell. Wedi'i baru ar: “devolution of justice”.
Ei ddarllen yn y RhaglenHefyd yn: Plismona a chyfiawnder.
Gofyn yn ffurfiol am ddatganoli’r pŵer dros ddŵr yn llawn yng Nghymru.
Wedi'i godi mewn 2 araith. Yn fwyaf diweddar ar 14 Gorffennaf 2026, gan Lyn Ackerman. Wedi'i baru ar: “powers over water”.
Ei ddarllen yn y Rhaglen
Gweithio i sicrhau datganoli pwerau i’r Senedd i ddeddfu i sefydlu corff cynllunio a rheoleiddiwr economaidd newydd i Gymru, fel bod pob penderfyniad am ddŵr yn cael ei wneud yng Nghymru ar gyfer Cymru.
Wedi'i godi mewn 20 araith a 1 cwestiwn ysgrifenedig. Yn fwyaf diweddar ar 14 Hydref 2026, gan Llyr Gruffydd. Wedi'i baru ar: “water regulator”.
Ei ddarllen yn y Rhaglen
Blaenoriaethu sicrhau datganoli Ystad y Goron.
Wedi'i godi mewn 32 araith a 2 cwestiwn ysgrifenedig. Yn fwyaf diweddar ar 7 Hydref 2026, gan Alun Cox. Wedi'i baru ar: “Crown Estate”.
Ei ddarllen yn y Rhaglen
Gweithio tuag at ddatganoli pwerau dros ddarlledu, gan gynnwys pwerau i reoleiddio, goruchwylio a sicrhau atebolrwydd am ddarlledu a chyfathrebu yng Nghymru. Byddwn yn dechrau drwy sefydlu Awdurdod Darlledu a Chyfathrebu Cysgodol i Gymru er mwyn gwarchod a chryfhau platfformau cyfryngau gwasanaeth cyhoeddus lleol a chenedlaethol.
Wedi'i godi mewn 17 araith. Yn fwyaf diweddar ar 20 Hydref 2026, gan Ken Skates. Wedi'i baru ar: “devolution of broadcasting”.
Ei ddarllen yn y RhaglenHefyd yn: Diwylliant, chwaraeon a Chymru yn y byd.
Mynd ar drywydd datganoli pwerau lles yn llawn.
Wedi'i godi mewn 4 araith. Yn fwyaf diweddar ar 14 Hydref 2026, gan Elin Jones. Wedi'i baru ar: “devolution of welfare”.
Ei ddarllen yn y Rhaglen
Mynd ar drywydd datganoli pwerau pellach ar reoleiddio a phrisio ynni.
Wedi'i godi mewn 3 araith. Yn fwyaf diweddar ar 13 Hydref 2026, gan Huw Thomas. Wedi'i baru ar: “Ofgem”.
Ei ddarllen yn y RhaglenHefyd yn: Ynni.
Mynd ar drywydd datganoli rheoleiddio porthladdoedd yn llawn.
Heb ei godi yn y Senedd yn y Seithfed Senedd hyd yma.
Ei ddarllen yn y Rhaglen

Ffynhonnell: Llywodraeth Cymru, Rhaglen lywodraethu 2026 i 2030: Uchelgais newydd i Gymru, a gyhoeddwyd gyntaf ar 10 Medi 2026. Yn cynnwys gwybodaeth y sector cyhoeddus a drwyddedir o dan y Drwydded Llywodraeth Agored v3.0. Rydyn ni'n dod o hyd i gyfeiriadau drwy baru enwau cynlluniau, cyrff a rhaglenni; dydy cyfeiriad yn dweud dim am gynnydd.

Fesul mis

Cyfraniadau wedi'u tagio ym mhob mis o'r Seithfed Senedd. Ni chynhaliwyd unrhyw gyfarfodydd yn ystod Awst 2026.

Dangos y ffigurau

Mis	Cyfraniadau
Mai 2026	2
Mehefin 2026	12
Gorffennaf 2026	15
Awst 2026	Dim cyfarfodydd
Medi 2026	27
Hydref 2026	298

Sut mae'r briff hwn wedi'i lunio

Mae'r briff hwn yn dilyn ymrwymiadau'r Rhaglen a restrir uchod ac yn tagio'r cofnod â'r ymadroddion isod. Gall paru geiriau allweddol fethu busnes sy'n trafod y mater mewn geiriau eraill, a gall dagio cyfeiriad wrth fynd heibio.

Dangos yr ymadroddion mae'n eu defnyddio

Mae cyfraniad yn cael ei dagio pan fydd ei destun Saesneg yn cynnwys un o'r ymadroddion hyn. Does dim ots am briflythrennau, heblaw mewn byrfoddau, sy'n gorfod cyfateb yn union. Mae hefyd yn cael ei dagio pan fydd teitl yr eitem agenda neu'r cwestiwn yr oedd yn rhan ohono yn cynnwys un, cyn belled â bod y cyfraniad yn 30 gair o leiaf. Mae'r briff hefyd yn cael ei dagio pryd bynnag y mae un o'i themâu'n cael ei thagio.

Ymadroddion ar gyfer y briff cyfan

“constitution”
“constitutional”
“devolution”
“devolution settlement”
“the Union”
“the United Kingdom's constitution”

Annibyniaeth

“Welsh independence”
“independence referendum”
“referendum on independence”
“an independent Wales”
“independent Wales”
“YesCymru”

Rhagor o bwerau i Gymru

“devolution of justice”
“devolution of policing”
“devolve justice”
“devolve policing”
“Crown Estate”
“devolution of broadcasting”
“broadcasting powers”
“devolution of water”
“devolve water”
“devolution of welfare”
“devolve welfare”
“further devolution”
“further powers”
“reserved powers”
“full devolution”
“devolution of rail”

Y Comisiwn Cenedlaethol

“National Commission for Wales”
“National Commission”
“Independent Commission on the Constitutional Future of Wales”
“constitutional commission”
“constitutional future”
“national conversation”

Y berthynas â Llywodraeth y DU

“intergovernmental relations”
“inter-governmental relations”
“intergovernmental”
“Council of the Nations and Regions”
“Secretary of State for Wales”
“Wales Office”
“Sewel convention”
“legislative consent”
“legislative consent motion”
“Internal Market Act”
“UK Internal Market Act”
“power grab”

Byrfoddau

“LCM”
“LCMs”

Etholiadau'r Senedd a diwygio

“Senedd reform”
“closed list”
“closed lists”
“electoral reform”
“electoral system”
“voting system”
“proportional representation”
“Senedd election”
“Senedd elections”
“votes at 16”
“Electoral Commission”
“Senedd Cymru (Members and Elections)”
“Elections and Elected Bodies”
“recall of Members”
“deception”

Rhagor am sut mae'r briffiau'n cael eu tagio

Y drafodaeth hyd yma

Y prif ddadleuon

Y drafodaeth hyd yma

Y prif ddadleuon

Safbwyntiau'r pleidiau

Plaid Cymru

Ceidwadwyr Cymreig

Reform UK

Llafur Cymru

Democratiaid Rhyddfrydol Cymru

Plaid Werdd Cymru

Yr hyn y mae'r llywodraeth yn cael ei holi amdano

Yr hyn y mae'r cyhoedd yn gofyn amdano

Pwy mae gweinidogion yn cwrdd â nhw

Yn y Chweched Senedd (2021 i 2026)

Yr hyn mae'r llywodraeth wedi'i addo

Mynnu tegwch gan San Steffan: Pwerau at ddiben

Eiliadau allweddol yn y Senedd

Pleidleisiau cysylltiedig

Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol: Bil y Diwydiant Dur (Gwladoli)

Pwy sy'n ei godi

Yn ateb dros y llywodraeth

Pa bleidiau sy'n ei godi

Yr Aelodau sy'n ei godi amlaf

Pwy mae gweinidogion wedi cwrdd â nhw

Buddiannau a ddatganwyd

Yr hyn mae pobl yn ei ddweud sy'n bwysig

Cwestiynau ysgrifenedig

Deisebau

Mewn pwyllgor

Gan Ymchwil y Senedd

Y cyfraniadau diweddaraf

Fesul mis

Sut mae'r briff hwn wedi'i lunio

Ymadroddion ar gyfer y briff cyfan