Ers mis Mai 2026, mae'r Senedd wedi trafod sut i gadw prifysgolion Cymru yn sefydlog yn ariannol, gydag adolygiad o addysg uwch dan arweiniad yr Athro Patrick Prendergast. Mae Aelodau Llafur a Reform UK wedi holi am ddiswyddiadau a ffioedd. Mae Aelodau Llafur a'r Ceidwadwyr hefyd wedi holi am gyllid colegau a rhestrau aros mewn addysg bellach. Mae Gweinidogion wedi cyflwyno archwiliad sgiliau, uwchgynhadledd sgiliau a diwygio prentisiaethau, ac mae Aelodau'r gwrthbleidiau yn holi beth fydd yn newid yn y cyfamser.
Y prif ddadleuon
Dywedodd Cefin Campbell (Plaid Cymru) fod prifysgolion Cymru wedi adrodd diffyg sylfaenol o £82 miliwn yn 2024-25 a bod nifer y myfyrwyr wedi gostwng 11 y cant rhwng 2022-23 a 2024-25. Dywedodd y bydd yr adolygiad, dan gadeiryddiaeth yr Athro Prendergast, yn archwilio cyllid, cymorth i fyfyrwyr a gwytnwch y sector. Cyfraniadau: [1][2]
Cyfeiriodd Adrian Mason (Reform UK) at ddiffyg o £79 miliwn yn y sector a diffyg o bron £19 miliwn ym Mangor. Gofynnodd i'r Prif Weinidog gadarnhau y byddai cap ffioedd Cymru yn aros yn unol â Lloegr am weddill y tymor. Cyfraniadau: [1]
Gofynnodd Mike Hedges (Llafur Cymru) am ddatganiad ar y diswyddiadau arfaethedig yn adran gyfrifiadureg Prifysgol Abertawe. Holodd Vikki Howells (Llafur Cymru) am ddiswyddiadau gorfodol ym Mhrifysgol De Cymru. Dywedodd Tom Montgomery (Reform UK) fod Prifysgolion Cymru wedi rhybuddio am doriadau o hyd at 35 y cant mewn gallu. Cyfraniadau: [1][2][3]
Dywedodd Lynne Neagle a Vikki Howells (Llafur Cymru) fod yr adolygiad addysg uwch yn gadael addysg bellach allan. Tynnodd sylw at restrau aros yng Ngholeg y Cymoedd. Cododd Joshua Kim (Reform UK) yr un rhestrau aros. Dywedodd Mr Campbell fod Medr wedi ychwanegu £6.25 miliwn a bod penderfyniad i ddilyn ym mis Tachwedd. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Dywedodd Mr Campbell y bydd archwiliad sgiliau cenedlaethol yn llywio uwchgynhadledd sgiliau yn yr hydref a bod £150 miliwn yn cefnogi prentisiaethau. Dywedodd Sam Rowlands (Ceidwadwyr Cymreig) fod angen gweithredu nawr ar gyflogwyr. Dywedodd Helen Jenner (Reform UK) fod y datganiad yn dweud mwy am broses nag am newid. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Dywedodd Rowlands mai dim ond pedwar fframwaith prentisiaeth sydd ar gael yng Nghymru, o gymharu â thua 170 yn Lloegr. Dywedodd na all cwmnïau sy'n talu'r ardoll y tu allan i'r sectorau hynny recriwtio prentisiaid. Disgrifiodd Catherine Cullen (Reform UK) gostau pensiwn a chyrsiau coleg a gollwyd fel rhwystrau i ddarparwyr bach. Cyfraniadau: [1][2][3]
Ynghylch pobl ifanc nad ydynt mewn addysg, cyflogaeth na hyfforddiant, tynnodd Rhun ap Iorwerth (Plaid Cymru) a Mr Campbell sylw at yr uwchgynhadledd sgiliau, prentisiaethau iau ac adolygiad Milburn. Nododd Art Wright (Reform UK) gyfradd o 17 y cant ymhlith pobl 16 i 24 oed. Cyfraniadau: [1][2][3]
Anogodd Vikki Howells (Llafur Cymru) yr adolygiad i gefnogi cynllun Llafur i wahanu cyfraddau llog benthyciadau cynllun 2 Cymru oddi wrth rai Lloegr. Cododd Benjamin Hodge Mckenna (Reform UK) werth am arian a dyled. Holodd Andrew RT Davies (Ceidwadwyr Cymreig) am argymhellion Pwyllgor y Trysorlys. Cyfraniadau: [1][2][3]
Safbwyntiau'r pleidiau
Plaid Cymru
Mae Aelodau Plaid Cymru yn y Llywodraeth yn disgrifio prifysgolion fel rhai canolog i economi gryfach, ac mae gweinidogion wedi lansio adolygiad addysg uwch. Mae Mr Campbell yn cefnogi archwiliad sgiliau, uwchgynhadledd, mwy o ddarpariaeth Gymraeg a chydweithio rhwng colegau ac ysgolion. Dywed y penderfynir ar gyllid addysg bellach ym mis Tachwedd. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Welsh Labour
Mae Aelodau Llafur, sydd bellach yn y gwrthbleidiau, yn pwyso i drin addysg bellach ochr yn ochr ag addysg uwch ac i esbonio'r adolygiad o Seren. Mae Ms Howells am weld cyfraddau benthyciadau cynllun 2 yn cael eu gwahanu. Mae Mr Hedges yn gofyn am gymorth i gyfrifiadureg a gwyddorau bywyd yn Abertawe. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Reform UK
Mae Aelodau Reform UK yn pwysleisio diffygion prifysgolion, sicrwydd ffioedd a dyled myfyrwyr. Maent yn cefnogi llais cyflogwyr mewn sgiliau, ac mae Ms Jenner yn dweud bod datganiad y Llywodraeth yn brin o gyflawni. Gofynnodd Stephen Senior am strategaeth i greu prifysgol yn y 100 uchaf yng Nghymru. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Welsh Conservatives
Mae Aelodau Ceidwadol, gan gynnwys Sam Rowlands, yn dweud na all cyflogwyr aros am strategaethau a bod angen gweithredu nawr ar brinder sgiliau. Maent yn cwestiynu'r ystod gul o brentisiaethau ac yn holi am lefydd coleg heb eu hariannu. Holodd Andrew RT Davies am wybodaeth benthyciadau myfyrwyr a chyfraddau llog. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Yr hyn y mae'r llywodraeth yn cael ei holi amdano
A fydd addysg bellach yn cael ei hadolygu a'i hariannu fel addysg uwch? Gofynnodd Lynne Neagle am ymrwymiad i adolygu cyllid addysg bellach. Dywedodd Mr Campbell na wnaed penderfyniad ar arian ychwanegol i addysg bellach, ac y penderfyna pan fydd ffigurau cofrestru mis Tachwedd yn hysbys. Cyfraniadau: [1][2]
A fydd cap ffioedd dysgu Cymru yn aros yn unol â Lloegr? Gofynnodd Adrian Mason am ateb ie neu na. Nid oes ateb gweinidogol i'r cwestiwn hwn yn y deunydd a ddarparwyd, er i Mr Campbell ddisgrifio ffioedd fel rhan o gydbwysedd yn yr adolygiad. Cyfraniadau: [1][2]
Beth sy'n digwydd os bydd prifysgol yn methu? Gofynnodd Mr Montgomery sut mae gweinidogion yn cefnogi prifysgolion. Dywedodd Mr Campbell ei fod yn cael diweddariadau bron yn wythnosol gan Medr a bod cynlluniau wrth gefn yn bodoli. Disgrifiodd Adam Price drafodaethau strwythuredig ar draws y Cabinet am brifysgolion a chynhyrchiant. Cyfraniadau: [1][2][3]
Beth fydd Seren yn dod? Cwestiynodd Lynne Neagle ei huno â Cyrraedd yn Ehangach. Dywedodd Mr Campbell fod y maniffesto yn ymrwymo i adolygiad ac y bydd yr elfen her i'r rhai mwyaf galluog yn aros. Dywedodd Ruth Meadows y sefydlir grŵp rhanddeiliaid. Cyfraniadau: [1][2][3]
Beth fydd yn llenwi bylchau sgiliau nawr? Cyfeiriodd Sam Rowlands at brinder trydanwyr. Dywedodd Mr Campbell fod rhaid i strategaeth ddibynnu ar dystiolaeth, bod adroddiad yr archwiliad sgiliau i'w ddisgwyl ym mis Mawrth neu Ebrill, a bod cymorth i brentisiaethau'n parhau yn y cyfamser. Cyfraniadau: [1][2]
Yr hyn y mae'r cyhoedd yn gofyn amdano
Mae dwy ddeiseb agored yn gofyn am weithredu ar aflonyddu mewn prifysgolion yng Nghymru: un am ddyletswydd statudol i atal trais rhywiol (1,612 o lofnodion) ac un i atal erledigaeth, bwlio ac aflonyddu (282 o lofnodion).
Pwy mae gweinidogion yn cwrdd â nhw
Mae Gweinidogion wedi cyfarfod â phrifysgolion a'u corff cynrychioliadol, Prifysgolion Cymru, yn ogystal â cholegau addysg bellach, sefydliadau dysgu oedolion ac undeb UCU Cymru. Maent hefyd wedi cyfarfod ag academyddion o brifysgolion eraill, a chyrff diwylliannol ac ieuenctid gan gynnwys yr Urdd.
Yn y Chweched Senedd (2021 i 2026)
O gofnod y Senedd flaenorol, ar gyfer materion sy'n rhychwantu'r ddwy. Mae gweddill y dadansoddiad hwn yn ymwneud â'r Seithfed Senedd yn unig.
Yn y Chweched Senedd, cyllid prentisiaethau ac arian prifysgolion oedd y prif anghydfodau. Cafodd toriad cyllideb i brentisiaethau ym mis Ionawr 2024 feirniadaeth drawsbleidiol a chafodd ei wyrdroi'n rhannol ym mis Chwefror. Symudodd y ddadl wedyn at ddiffygion prifysgolion, colli swyddi a'r comisiwn newydd, Medr.
Ym mis Ionawr 2024 beirniadodd Luke Fletcher (Plaid Cymru) a Laura Anne Jones (Ceidwadwyr Cymreig) y toriadau arfaethedig i brentisiaethau. Dywedodd Vaughan Gething (Llafur Cymru) fod dewisiadau Llywodraeth y DU wedi gadael y gyllideb £1.3 biliwn yn is. Cyfraniadau: [1][2][3]
Ar 27 Chwefror 2024 cyhoeddodd Mr Gething arian ychwanegol. Dywedodd Paul Davies (Ceidwadwyr Cymreig) fod toriad o £12.25 miliwn yn weddill. Croesawodd Mr Fletcher y gwyrdroi ond dywedodd fod dyfodol y sector yn ansicr. Cyfraniadau: [1][2][3]
Yn 2024 cyfeiriodd Cefin Campbell (Plaid Cymru) at golli swyddi yn Aberystwyth ac Abertawe. Dywedodd Tom Giffard (Ceidwadwyr Cymreig) fod gobeithion am gronfa drawsnewid wedi'u chwalu. Dywedodd Vikki Howells (Llafur Cymru) fod prifysgolion yn rheoli eu cyllidebau eu hunain. Cyfraniadau: [1][2][3]
Daeth Medr yn gyfrifol am addysg drydyddol, gan gynnwys chweched dosbarth, o fis Awst 2024. Cododd Heledd Fychan (Plaid Cymru) y gostyngiad yn nifer disgyblion chweched dosbarth, yn enwedig mewn ysgolion Cymraeg. Cyfraniadau: [1][2][3]
Wedi'i ysgrifennu gan AI ar 23 Hydref 2026 o 189 cyfraniad yn y Senedd rhwng 12 Mai 2026 a 20 Hydref 2026, ynghyd â'r deisebau a chyfarfodydd y gweinidogion ar y briff hwn. Mae pob pwynt yn cysylltu â'r cyfraniadau y mae'n seiliedig arnyn nhw; gwiriwch nhw cyn dyfynnu. Sut mae'r dadansoddiad yn cael ei ysgrifennu.
Sut mae pethau ar hyn o bryd
Ystadegau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cyhoeddi. Mae pob siart yn dangos y blynyddoedd ers etholiad y Senedd 2016, neu mor bell yn ôl ag y mae'r ffigurau'n mynd, ac yn nodi pob etholiad ers hynny.
Pobl ifanc nad ydyn nhw mewn addysg, cyflogaeth na hyfforddiant
13.7%
2024 (dros dro)
Flwyddyn ynghynt
13.2%(2023)
Y gyfran amcangyfrifedig o bobl 16 i 24 oed yng Nghymru nad oedden nhw mewn addysg, cyflogaeth na hyfforddiant, fesul blwyddyn.
Mae'r amcangyfrifon yn cyfuno data arolwg a data gweinyddol. Mae ffigur y flwyddyn ddiweddaraf dros dro a bydd yn cael ei ddiwygio'r flwyddyn ganlynol.
Mae'r Rhaglen Lywodraethu 2026 i 2030 yn perthyn i'r Seithfed Senedd. Dewiswch y Seithfed Senedd i weld pa mor aml mae pob ymrwymiad wedi codi.
Y sgiliau sydd eu hangen ar Gymru
Datblygu Strategaeth Sgiliau i Gymru, wedi’i llywio gan archwiliad sgiliau cenedlaethol, i sicrhau bod darpariaeth sgiliau, addysg alwedigaethol a chymwysterau yn cyd‑fynd ag anghenion economaidd Cymru ar hyn o bryd ac yn y dyfodol.
Byddwn yn cefnogi system sy’n cryfhau llwybrau i addysg, hyfforddiant a chyflogaeth, gan helpu pobl i gael y sgiliau, y cymorth a’r cyfleoedd y mae arnynt eu hangen i gael gwaith teg, diogel a chynaliadwy, i aros yn y gwaith hwnnw, ac i wneud cynnydd. Cymryd camau i greu system addysg drydyddol gynaliadwy yn ariannol, sy’n darparu addysg, sgiliau ac ymchwil o ansawdd uchel, yn cefnogi cydweithredu ar draws y sector, ac yn sicrhau gwerth hirdymor o fuddsoddiad cyhoeddus, gan ddechrau â’n hadolygiad annibynnol o gyllid addysg uwch.
Gweithio i sicrhau bod pobl ifanc o Gymru yn gallu byw, astudio a gweithio yn Ewrop – gan gynnwys drwy wneud y mwyaf o’r cyfleoedd i fyfyrwyr o Gymru a fydd yn codi wrth i’r DU ailymuno â chynllun Erasmus+, ac archwilio opsiynau ar gyfer dyfodol y rhaglen Taith sy’n benodol i Gymru.
Datblygu system addysg drydyddol sydd â llwybrau dysgwyr clir a chydlynol, gan gefnogi dysgu gydol oes a galluogi pobl o bob oed i gamu ymlaen yn hyderus rhwng addysg, hyfforddiant a chyflogaeth drwy gydol eu bywydau ac i gyrraedd eu potensial llawn.
Diwygio Academi Seren, gan adeiladu ar ei helfennau cryfaf i gefnogi mwy o ddysgwyr, gan gynnwys dysgwyr o gefndiroedd difreintiedig, i gyflawni eu potensial a chamu ymlaen i addysg uwch, hyfforddiant neu gyflogaeth, gan gynnwys yma yng Nghymru.
Cryfhau cyfleoedd i bobl ifanc gyflawni eu potensial gan gynnwys ehangu mynediad at lwybrau galwedigaethol megis prentisiaethau iau a sicrhau bod cyfraniad gwaith ieuenctid yn cael ei werthfawrogi a’i ddeall yn well.
Ffynhonnell: Llywodraeth Cymru, Rhaglen lywodraethu 2026 i 2030: Uchelgais newydd i Gymru, a gyhoeddwyd gyntaf ar 10 Medi 2026. Yn cynnwys gwybodaeth y sector cyhoeddus a drwyddedir o dan y Drwydded Llywodraeth Agored v3.0. Rydyn ni'n dod o hyd i gyfeiriadau drwy baru enwau cynlluniau, cyrff a rhaglenni; dydy cyfeiriad yn dweud dim am gynnydd.
Eiliadau allweddol yn y Senedd
Datganiadau, dadleuon a deddfwriaeth yn y Cyfarfod Llawn ar y briff hwn, y mwyaf diweddar yn gyntaf. Mae sesiynau cwestiynau llafar wedi'u cyfrif yn y cyfraniadau isod.
Mae pob bar yn dangos cyfran areithiau a chwestiynau'r blaid honno yn y Chweched Senedd oedd yn ymwneud â'r briff hwn, fel bod modd cymharu pleidiau mawr a bach. Mae'r llinell syth yn dangos y Siambr gyfan: 0.67%.
Cyfarfodydd gweinidogion â sefydliadau allanol a'u hymrwymiadau ar y briff hwn, o'r gofrestr y mae Llywodraeth Cymru yn ei chyhoeddi bob tri mis. 8 ers etholiad 2026; y diweddaraf:
22 Medi 2026
College of Sexual and Reproductive Health Wales
Cyfarfod, Deputy Minister for Public and Preventative Health
11 Medi 2026
Celtic Freeport Colleges Skills Partnership Launch Event - Swansea University
Cyfarfod, Deputy Minister for Skills and Tertiary Education
10 Medi 2026
Mastering Diversity Conference at Royal Welsh College of Music & Drama
Cyfarfod, Deputy First Minister and Cabinet Minister for Social Justice and Equality
2 Medi 2026
Press Conference at Cardiff and Vale College
Cyfarfod, First Minister of Wales
13 Awst 2026
A Level Results visit to Pembrokeshire College
Cyfarfod, Deputy Minister for Skills and Tertiary Education
14 Gorffennaf 2026
Meeting with DMT/Coleg Cambria (Yana Williams)
Cyfarfod, Deputy Minister for Skills and Tertiary Education
14 Gorffennaf 2026
UCU Cymru & Coleg Cambria
Cyfarfod, Deputy Minister for Skills and Tertiary Education
13 Gorffennaf 2026
Coleg Cambria
Cyfarfod, Deputy Minister for Transport
Ffynhonnell: Llywodraeth Cymru, cyfarfodydd ac ymrwymiadau gweinidogol. Mae'r gofrestr yn cael ei chyhoeddi dri mis neu fwy ar ôl y cyfarfodydd y mae'n eu rhestru.
Cwestiynau ysgrifenedig
Does dim cwestiynau ysgrifenedig ar y briff hwn yn y Chweched Senedd eto.
Wedi'i dagio oherwydd: “College”Cyfieithwyd o'r SaesnegCofnod swyddogol
Fesul mis
112
0
202420252026
Cyfraniadau wedi'u tagio ym mhob mis o'r Chweched Senedd. Ni chynhaliwyd unrhyw gyfarfodydd yn ystod Rhagfyr 2024, Ionawr 2025, Chwefror 2025, Mawrth 2025, Ebrill 2025, Mai 2025, Mehefin 2025, Gorffennaf 2025, Awst 2025, Medi 2025, Hydref 2025, Tachwedd 2025 a Rhagfyr 2025.Dangos y ffigurau
Mis
Cyfraniadau
Ionawr 2024
26
Chwefror 2024
44
Mawrth 2024
27
Ebrill 2024
34
Mai 2024
41
Mehefin 2024
31
Gorffennaf 2024
35
Awst 2024
0
Medi 2024
40
Hydref 2024
112
Tachwedd 2024
10
Rhagfyr 2024
Dim cyfarfodydd
Ionawr 2025
Dim cyfarfodydd
Chwefror 2025
Dim cyfarfodydd
Mawrth 2025
Dim cyfarfodydd
Ebrill 2025
Dim cyfarfodydd
Mai 2025
Dim cyfarfodydd
Mehefin 2025
Dim cyfarfodydd
Sut mae'r briff hwn wedi'i lunio
Mae'r briff hwn yn dilyn ymrwymiadau'r Rhaglen a restrir uchod ac yn tagio'r cofnod â'r ymadroddion isod. Gall paru geiriau allweddol fethu busnes sy'n trafod y mater mewn geiriau eraill, a gall dagio cyfeiriad wrth fynd heibio.
Dangos yr ymadroddion mae'n eu defnyddio
Mae cyfraniad yn cael ei dagio pan fydd ei destun Saesneg yn cynnwys un o'r ymadroddion hyn. Does dim ots am briflythrennau, heblaw mewn byrfoddau, sy'n gorfod cyfateb yn union. Mae hefyd yn cael ei dagio pan fydd teitl yr eitem agenda neu'r cwestiwn yr oedd yn rhan ohono yn cynnwys un, cyn belled â bod y cyfraniad yn 30 gair o leiaf. Mae'r briff hefyd yn cael ei dagio pryd bynnag y mae un o'i themâu'n cael ei thagio.
Cyfran y bobl 16 i 64 oed nad ydyn nhw mewn gwaith nac yn chwilio am waith, dros y deuddeg mis hyd at bob dyddiad, yng Nghymru a'r DU.
O'r Arolwg Blynyddol o'r Boblogaeth, sef arolwg sampl: efallai nad yw newidiadau bach o un cyfnod i'r nesaf yn rhai go iawn. Mae pob ffigur yn cwmpasu deuddeg mis, felly mae'r ffigurau ar gyfer dyddiadau cyfagos yn rhannu'r rhan fwyaf o'u misoedd. Maen nhw'n wahanol i'r prif ffigurau misol am y farchnad lafur.
Mae'r Gweinidogion yn eu swyddi wedi'u rhestru uchod. Y gyfran yw'r rhan o areithiau a chwestiynau'r Aelod ei hun yn y Chweched Senedd oedd yn ymwneud â'r briff hwn.
