Cyfreithiau newydd i Gymru, wedi'u hesbonio: beth fyddai pob Bil yn ei wneud, pwy fyddai'n cael eu heffeithio, beth mae Aelodau wedi'i ddweud amdano, a beth sy'n digwydd nesaf.
Sut mae Bil yn dod yn gyfraith yng Nghymru
Cyfraith newydd arfaethedig yw Bil. Daw'r rhan fwyaf gan Lywodraeth Cymru, ond gall unrhyw Aelod gynnig un. Mae'n mynd drwy bedwar cyfnod yn y Senedd, yna'n dod yn gyfraith pan fydd y Brenin yn ei llofnodi.
1. Cyfnod 1Mae pwyllgor yn edrych ar egwyddorion cyffredinol y Bil, yna mae'r Senedd yn pleidleisio arnynt.
2. Cyfnod 2Mae pwyllgor yn ystyried gwelliannau.
3. Cyfnod 3Mae'r Senedd gyfan yn ystyried gwelliannau.
4. Cyfnod 4Mae'r Senedd yn pleidleisio i basio'r Bil.
5. Cydsyniad BrenhinolMae'r Bil yn dod yn Ddeddf Senedd Cymru.
Mae rhai o gyfreithiau Senedd y DU hefyd yn newid pethau y mae'r Senedd yn gyfrifol amdanyn nhw, fel iechyd neu addysg yng Nghymru. Mae'r Senedd wedyn yn pleidleisio a yw'n cytuno. Cydsyniad deddfwriaethol yw'r enw ar hyn.
Biliau gerbron y Senedd
Bil Trethiant (Cymru)
Cyfnod 1 (cyfnod presennol)
Cyfnod 2
Cyfnod 3
Cyfnod 4
Cydsyniad Brenhinol
Beth fyddai'n ei wneud
Dywed Llywodraeth Cymru y byddai'r Bil yn gwneud newidiadau technegol a gweinyddol i gyfreithiau treth presennol Cymru. Dywed y byddai'r newidiadau hyn yn gwneud y system dreth yn gliriach ac yn fwy effeithiol. Yn ôl y Gweinidog, byddai'r Bil yn galluogi Awdurdod Cyllid Cymru i rannu gwybodaeth ag awdurdodau lleol, i ddal rhai ad-daliadau yn ôl yn ystod ymchwiliad, ac i gynnal rhai arolygiadau tirlenwi heb gymeradwyaeth ymlaen llaw. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Pwy fyddai'n cael eu heffeithio
Byddai'n effeithio'n bennaf ar drethdalwyr a'u cynghorwyr sy'n delio ag Awdurdod Cyllid Cymru, ar awdurdodau lleol a fyddai'n cael gwybodaeth a rennir, ac ar fusnesau a allai wynebu arolygiadau tirlenwi. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Beth sydd wedi'i ddweud
Dywed Elin Jones (Plaid Cymru), y Gweinidog Cyllid, fod y pwerau'n gymesur ac yn ymateb i fylchau a nodwyd gan Awdurdod Cyllid Cymru a chynrychiolwyr trethdalwyr. Dywed fod arolygiadau tirlenwi ddirybudd eisoes yn bodoli yn Lloegr a'r Alban. Cyfraniadau: [1][2]
Dywed Cai Parry-Jones (Reform UK mai dim ond naw o bobl a ymatebodd i'r ymgynghoriad. Mae'n pryderu bod y Bil yn dileu cymeradwyaeth tribiwnlys ar gyfer rhai arolygiadau tirlenwi, ac mae'n gofyn pa dystiolaeth sy'n dangos bod hynny'n angenrheidiol. Cyfraniadau: [1]
Mae Huw Thomas (Llafur Cymru) yn croesawu'r nod o gasglu trethi datganoledig yn deg ac yn effeithlon. Mae'n gofyn am sicrwydd mai dim ond pan fo'n hanfodol y rhennir gwybodaeth ag awdurdodau lleol, ac am enghreifftiau ymarferol. Cyfraniadau: [1][2]
Dywed Elin Jones y byddai rhannu data wedi'i gyfyngu i ddibenion penodol ac y byddai'n rhaid iddo gydymffurfio â'r gyfraith diogelu data bresennol. Mae'n rhoi'r ardoll ymwelwyr arfaethedig fel enghraifft gynnar o pam mae rhannu'n bwysig. Cyfraniadau: [1]
Nododd John Clark (Reform UK) y gallai dal ad-daliadau yn ôl yn ystod ymchwiliad achosi problemau llif arian i drethdalwyr. Mae'n gofyn am safonau gwasanaeth cyhoeddedig ac adrodd ar ba mor hir y caiff ad-daliadau eu dal yn ôl. Galwodd y Gweinidog hyn yn bwynt synhwyrol a dywedodd y byddai'n ei ystyried. Cyfraniadau: [1][2]
Dywed Iain McIntosh (Reform UK) fod yr asesiad effaith yn dangos costau o £422,000 yn erbyn £2.6 miliwn o fuddion, gyda llawer ohono'n amser staff a ryddheir. Mae'n gofyn faint fyddai'n arbedion gwirioneddol. Dywed y Gweinidog fod y costau a'r buddion yn fach. Cyfraniadau: [1][2]
Beth sy'n digwydd nesaf
Mae pwyllgor o Aelodau yn casglu tystiolaeth ar y Bil a bydd yn adrodd. Yna mae pob Aelod yn pleidleisio a ydyn nhw'n cytuno â'r hyn y mae'n bwriadu ei wneud. Os nad ydyn nhw, nid yw'r Bil yn mynd ymhellach.
Wedi'i ysgrifennu gan AI ar 26 Hydref 2026 o 14 cyfraniad yn y Senedd ar 20 Hydref 2026. Mae pob pwynt yn cysylltu â'r hyn a ddywedwyd; gwiriwch cyn dyfynnu.
Biliau'r DU sydd angen cydsyniad y Senedd
Bil Seiberddiogelwch a Seiberwydnwch (Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth)
Rhoddodd y Senedd gydsyniad ar 20 Hydref 2026. Ni wrthwynebodd unrhyw Aelod, felly ni chafwyd pleidlais.
Beth fyddai'n ei wneud
Dywed Llywodraeth Cymru y byddai'r Bil yn gwneud seilwaith cenedlaethol hanfodol yn fwy gwydn drwy ddiwygio Rheoliadau Systemau Rhwydwaith a Gwybodaeth 2018. Dywed y byddai'n ehangu'r gofynion i adrodd am ddigwyddiadau, yn cryfhau pwerau rheoleiddwyr i gasglu gwybodaeth ac i orfodi'r rheolau, ac yn dod â chyflenwyr hanfodol o fewn y cwmpas. Cyfraniadau: [1]
Pwy fyddai'n cael eu heffeithio
Dywed Llywodraeth Cymru fod y Bil wedi'i anelu at wasanaethau hanfodol fel trafnidiaeth, ynni, dŵr yfed, iechyd a seilwaith digidol. Dywed y gallai hefyd effeithio ar gwmnïau dŵr sy'n gweithredu'n gyfan gwbl neu'n bennaf yng Nghymru. Cyfraniadau: [1]
Pam y gofynnir i'r Senedd
Dywed Llywodraeth Cymru fod y rhan fwyaf o'r Bil wedi'i gadw yn ôl i San Steffan. Ond Gweinidogion Cymru yw'r awdurdod cymwys dynodedig (y corff sy'n gyfrifol am y goruchwylio) ar gyfer gwasanaethau iechyd a chyflenwi dŵr yfed yng Nghymru. Mae rhai darpariaethau'n newid swyddogaethau yn y meysydd datganoledig hynny, felly gofynnir am gydsyniad y Senedd. Cyfraniadau: [1]
Beth sydd wedi'i ddweud
Dywed Adam Price (Plaid Cymru), Ysgrifennydd y Cabinet, y byddai'r Bil yn helpu i warchod gwasanaethau hanfodol rhag bygythiad seiber cynyddol a mwyfwy cymhleth, ac mae'n gofyn i'r Senedd gydsynio. Cyfraniadau: [1]
Dywed Jason O'Connell (Reform UK y gall ymosodiadau seiber lethu gwasanaethau sy'n cynnal bywyd, a bod diogelwch cenedlaethol yn hollbwysig. Mae ei blaid yn cefnogi'r cynnig. Cyfraniadau: [1]
Dywed Cristiana Emsley (Reform UK), wrth siarad am adroddiad y pwyllgor, fod y pwyllgor yn cytuno â Llywodraeth Cymru ynghylch pa ddarpariaethau sydd angen cydsyniad. Mae'n gofyn a ddylid ceisio cydsyniad hefyd ar gyfer cymal 37(7), a allai effeithio ar god o dan gymal 36. Cyfraniadau: [1]
Dywed Adam Price fod y Llywodraeth o'r farn nad yw'r pŵer yng nghymal 37(7) yn bodloni'r prawf cydsyniad yn Rheol Sefydlog 29.1, gan na ellir penderfynu eto y byddai'n effeithio ar ymgynghori â rheoleiddwyr. Mae'n addo ymateb llawnach. Cyfraniadau: [1][2]
Wedi'i ysgrifennu gan AI ar 26 Hydref 2026 o 5 cyfraniad yn y Senedd ar 20 Hydref 2026. Mae pob pwynt yn cysylltu â'r hyn a ddywedwyd; gwiriwch cyn dyfynnu.
Bil y Lluoedd Arfog
Rhoddodd y Senedd gydsyniad ar 13 Hydref 2026. Ni wrthwynebodd unrhyw Aelod, felly ni chafwyd pleidlais.
Beth fyddai'n ei wneud
Dywed Llywodraeth Cymru fod y Bil hwn gan y DU yn cwmpasu llawer o feysydd sy'n ymwneud â'r lluoedd arfog. Maent yn cynnwys adnewyddu Deddf y Lluoedd Arfog 2006, ymestyn y ddyletswydd gyfreithiol i roi sylw dyledus i gyfamod y lluoedd arfog i Lywodraeth y DU a'r Llywodraethau datganoledig, creu gwasanaeth tai amddiffyn newydd, a gwella amddiffyniadau rhag ymddygiad rhywiol a threisgar, stelcio ac aflonyddu. Mae hefyd yn ymdrin â chymorth i ddioddefwyr troseddau a gyflawnir gan y lluoedd arfog. Cyfraniadau: [1]
Pwy fyddai'n cael eu heffeithio
Byddai'r Bil yn effeithio ar bersonél sy'n gwasanaethu, cyn-filwyr a theuluoedd milwrol. Dywedodd Aelodau y byddai hefyd yn effeithio ar gyrff cyhoeddus yng Nghymru, fel byrddau iechyd ac awdurdodau lleol, a fyddai â dyletswyddau ehangach o dan y cyfamod. Byddai Gweinidogion Cymru hefyd o fewn cwmpas y ddyletswydd. Cyfraniadau: [1][2][3]
Pam y gofynnir i'r Senedd
Dywed Llywodraeth Cymru fod rhai cymalau yn cyffwrdd â materion datganoledig, felly ceisir caniatâd y Senedd. Y rhain yw'r ddyletswydd o dan gyfamod y lluoedd arfog (cymal 2), y gwasanaeth tai amddiffyn newydd, cymorth i ddioddefwyr yn y system gyfiawnder, rheoli troseddwyr, a Chymdeithasau Lluoedd Wrth Gefn a Chadetiaid. Cyfraniadau: [1]
Beth sydd wedi'i ddweud
Argymhellodd Sioned Williams (Plaid Cymru), y Dirprwy Brif Weinidog, fod y Senedd yn cydsynio. Dywedodd y dylai cefnogaeth i gymuned y lluoedd arfog uno'r Siambr ac y byddai gan y Bil effeithiau cadarnhaol. Cyfraniadau: [1][2]
Dywedodd Gareth Thomas (Reform UK fod ei blaid yn cefnogi'r Bil a'r cynnig. Dadleuodd mai dim ond os gellir dibynnu arni y mae gwerth i ddyletswydd, a dywedodd fod Llywodraeth Cymru eisoes wedi methu gweithredu'r cyfamod yn effeithiol ym maes gofal iechyd. Cyfraniadau: [1]
Croesawodd James Evans (Reform UK) y Bil ond mynegodd bryderon am gostau. Dywedodd fod y memorandwm yn datgan bod rhaid talu costau yng Nghymru o gyllidebau presennol, a gofynnodd sut y byddai awdurdodau lleol a byrddau iechyd dan bwysau yn cael adnoddau. Cyfraniadau: [1]
Dywedodd Zaynub Akbar (Plaid Cymru), Cadeirydd y Pwyllgor Cydraddoldeb, Hawliau Dynol a Chyfiawnder Cymdeithasol, na ddylai personél, cyn-filwyr a theuluoedd wynebu anfantais mewn gwasanaethau cyhoeddus o dan y cyfamod. Nododd mai dyma'r tro cyntaf y byddai Llywodraethau'r DU a'r Llywodraethau datganoledig wedi'u rhwymo. Cyfraniadau: [1]
Croesawodd Gwyn Williams (Plaid Cymru) y cynllun 10 mlynedd ar gyfer cartrefi newydd ar draean o ystad y Weinyddiaeth Amddiffyn, gan nodi digartrefedd cyn-filwyr. Galwodd hefyd am ddiwygiadau i'r ffordd y caiff troseddau gwasanaeth eu hymchwilio a'u disgyblu. Cyfraniadau: [1]
Dywedodd Cristiana Emsley (Reform UK), Cadeirydd pwyllgor, nad oedd y memorandwm yn cynnwys argymhelliad ar gydsyniad. Nid oedd yn derbyn bod dadansoddi rhaglen ddeddfwriaethol y DU yn rheswm derbyniol dros hynny. Cyfraniadau: [1]
Wedi'i ysgrifennu gan AI ar 26 Hydref 2026 o 9 cyfraniad yn y Senedd ar 13 Hydref 2026. Mae pob pwynt yn cysylltu â'r hyn a ddywedwyd; gwiriwch cyn dyfynnu.
Bil y Diwydiant Dur (Gwladoli)
Rhoddodd y Senedd gydsyniad ar 14 Gorffennaf 2026, o 86 pleidlais i 7.
Beth fyddai'n ei wneud
Dywed Llywodraeth Cymru y byddai'r Bil yn caniatáu i Lywodraeth y DU drosglwyddo cyfranddaliadau neu eiddo cwmni dur i berchnogaeth gyhoeddus os bodlonir prawf budd y cyhoedd. Dywedodd Janet Finch-Saunders (Ceidwadwyr Cymreig) fod y Bil yn rhoi pwerau i'r Ysgrifennydd Gwladol wneud rheoliadau, ac na fyddai'n gwladoli unrhyw gwmni ar unwaith. Cyfraniadau: [1][2]
Pwy fyddai'n cael eu heffeithio
Mae'r Bil yn cwmpasu cwmnïau dur ledled y DU, felly gallai fod yn berthnasol i safleoedd dur yng Nghymru. Gweithwyr dur a chymunedau fel Port Talbot fyddai'n cael eu heffeithio fwyaf uniongyrchol. Cyfraniadau: [1][2][3]
Pam y gofynnir i'r Senedd
Bil gan y DU yw hwn, ond mae rhai rhannau'n cyffwrdd â materion y mae'r Senedd yn gyfrifol amdanynt. Mae'r cynnig yn gofyn i'r Senedd gytuno y gall Senedd y DU ystyried y darpariaethau hynny. Nid yw'r deunydd hwn o'r ddadl yn rhestru pa feysydd datganoledig yr effeithir arnynt. Cyfraniadau: [1][2]
Beth sydd wedi'i ddweud
Argymhellodd Adam Price (Plaid Cymru), Ysgrifennydd y Cabinet, roi cydsyniad. Galwodd y Bil yn rhwyd ddiogelwch ar gyfer diwydiant sy'n rhy bwysig i'w golli, a dywedodd fod dur yn ased cenedlaethol strategol. Cyfraniadau: [1]
Dywedodd Adam Price na fu unrhyw ymgysylltu ymlaen llaw â Llywodraeth Cymru, ac nad yw cyfrinachedd masnachol, sef y rheswm a roddwyd, yn dal dŵr. Roedd Elyn Stephens (Plaid Cymru) yn gweld yn siomedig mai ychydig o amser a gafwyd i gael trafodaeth â Llywodraeth y DU. Cyfraniadau: [1][2]
Dywedodd Sarah Cooper-Lesadd (Reform UK) fod y memorandwm, y ddogfen sy'n esbonio effaith y Bil ar Gymru, wedi'i osod chwe wythnos ar ôl cyflwyno'r Bil. Fel arfer, mae'r Rheolau Sefydlog yn disgwyl pythefnos. Dywedodd fod y pwysau ar amser craffu i'w ragweld. Cyfraniadau: [1]
Dywedodd Jason O'Connell a Benjamin Hodge Mckenna (y ddau o Reform UK) y byddent yn cefnogi cydsyniad. Dywedodd y ddau fod y Bil yn dod yn rhy hwyr i Bort Talbot, lle mae'r ffwrneisi chwyth wedi cau. Cyfraniadau: [1][2]
Dywedodd Janet Finch-Saunders (Ceidwadwyr Cymreig) fod y pwerau'n sylweddol ac y dylid eu trin yn ofalus. Nododd fod Llywodraeth Geidwadol flaenorol y DU wedi cytuno ar becyn buddsoddi ar y cyd â Tata Steel. Cyfraniadau: [1]
Cefnogodd Shav Taj (Llafur Cymru) y gweithwyr dur a nododd fuddsoddiad o £500 miliwn gan Lywodraeth Lafur y DU yn y cyfnod pontio ym Mhort Talbot. Dywedodd ei fod wedi helpu i ddiogelu swyddi a rhoi dyfodol i weithgynhyrchu dur. Cyfraniadau: [1]
Wedi'i ysgrifennu gan AI ar 26 Hydref 2026 o 9 cyfraniad yn y Senedd ar 14 Gorffennaf 2026. Mae pob pwynt yn cysylltu â'r hyn a ddywedwyd; gwiriwch cyn dyfynnu.
Bil Iechyd
Mae pwyllgorau'n casglu tystiolaeth. Nid yw'r Senedd wedi pleidleisio eto.
Beth fyddai'n ei wneud
Bil gan Senedd y DU yw hwn i ddiddymu GIG Lloegr a throsglwyddo ei bwerau i system newydd. Dywed Mabon ap Gwynfor (Plaid Cymru), Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd a Gofal, ei fod yn cefnogi'r cynllun iechyd 10 mlynedd ac yn creu cofnod claf sengl yn Lloegr. Byddai grwpiau rhanbarthol o fyrddau gofal integredig yn comisiynu llawer o ofal arbenigol. Cyfraniadau: [1][2]
Pwy fyddai'n cael eu heffeithio
Ad-drefnu yn Lloegr yw hwn yn bennaf. Gallai effeithio ar gleifion o Gymru sy'n defnyddio ysbytai yn Lloegr, yn enwedig cymunedau ar y ffin a phobl sydd angen gofal arbenigol, a'r cyrff yng Nghymru sy'n prynu'r gwasanaethau hynny, fel byrddau iechyd a'r Pwyllgor Comisiynu ar y Cyd. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Pam y gofynnir i'r Senedd
Dywed Llywodraeth Cymru fod rhannau o'r Bil yn cyffwrdd â materion datganoledig. Y rhain yw trosglwyddo eiddo a rhwymedigaethau i gorff yng Nghymru, rhannu data ar gyfer y cofnod claf sengl, a systemau gwybodaeth iechyd a gofal cymdeithasol (Atodlen 7). Dywed Llywodraeth y DU y bydd yn cyflwyno gwelliannau i fynd i'r afael â hyn. Cyfraniadau: [1][2][3]
Beth sydd wedi'i ddweud
Croesawodd Juliet Brown, prif gomisiynydd y Pwyllgor Comisiynu ar y Cyd, y ddyletswydd gyfreithiol ar fyrddau gofal integredig i ystyried cleifion o Gymru. Dywedodd nad yw'r manylion wedi'u nodi eto a gallai torri staff yn Lloegr i'r hanner wanhau cysylltiadau ar wasanaethau arbenigol. Cyfraniadau: [1][2]
Dywedodd Ben Eaton ac Angela Mutlow o Llais fod y ddyletswydd yn canolbwyntio ar gymunedau'r ffin. Maent am ei hymestyn i unrhyw un o Gymru sy'n defnyddio gwasanaethau yn Lloegr, gan fod 15 i 20 y cant o bobl Cymru yn defnyddio gwasanaethau arbenigol yn Lloegr. Cyfraniadau: [1][2]
Roedd Geoff Ryall-Harvey o Llais yn pryderu bod y Bil yn diddymu Healthwatch, corff llais cleifion Lloegr. Dywedodd fod angen ymgynghori â chleifion o Gymru hefyd ac y byddai Llais yn ffordd dda o wneud hynny. Cyfraniadau: [1]
Dywedodd Dr Clara Day o Fwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr na ddylai'r newidiadau wneud llawer o wahaniaeth. Mynegodd bryder ynghylch colli staff mewn comisiynwyr yn Lloegr, ac ynghylch comisiynwyr lleol yn colli golwg ar gleifion o Gymru os caiff comisiynu ei symud i lefel is. Cyfraniadau: [1][2]
Croesawodd sawl tyst y cofnod claf sengl. Dywedodd Angela Mutlow o Llais a Juliet Brown y gallai ddod â phrofion dro ar ôl tro i ben. Rhybuddiodd Ben Eaton am raniad digidol mwy os na chaiff Cymru ei hystyried yn gynnar. Dywedodd Dr Day nad yw'n bwysig iawn i Gymru am y tro. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Dywedodd Mabon ap Gwynfor (Plaid Cymru) fod Llywodraeth y DU wedi cytuno i ddiwygio'r Bil. Byddai angen cydsyniad Gweinidogion Cymru ar gyfer trosglwyddo, a byddai rhannu data yn wirfoddol. Dywedodd fod y fframweithiau trawsffiniol yn aros yr un fath. Dywedodd ei swyddogion fod angen gweld y gwelliannau. Cyfraniadau: [1][2][3][4]
Beth sy'n digwydd nesaf
Bydd pob Aelod yn pleidleisio a ddylid rhoi cydsyniad. Os yw'r Senedd yn gwrthod, nid yw Senedd y DU fel arfer yn bwrw ymlaen â'r rhannau hynny, er y gall wneud hynny.
Dweud eich dweud
Gallwch ddweud wrth eich Aelodau o'r Senedd beth rydych chi'n ei feddwl. Dod o hyd i'ch Aelodau.
Wedi'i ysgrifennu gan AI ar 26 Hydref 2026 o 120 cyfraniad yn y Senedd rhwng 1 Hydref 2026 a 8 Hydref 2026. Mae pob pwynt yn cysylltu â'r hyn a ddywedwyd; gwiriwch cyn dyfynnu.
Mae'r cyfreithiau a basiwyd yn y Senedd ddiwethaf wedi'u rhestru yn archif y Senedd.
Daw Biliau'r Senedd a'u cyfnodau o'r tabl Cynnydd Biliau'r Senedd ar senedd.cymru. Rhestrir Biliau'r DU pan fydd eitem cydsyniad deddfwriaethol yn ymddangos ar agenda'r tymor hwn. Sesiynau a dadleuon yw eitemau agenda sy'n enwi'r Bil.